اوپنبیاسدی
![]() | |
![]() اوپنبیاسدی ۴٬۵ با میزکار FVWM | |
توسعهدهنده | پروژه اوپنبیاسدی |
---|---|
خانواده | شبه یونیکس (بیاسدی) |
وضعیت توسعه | در جریان |
مدل منبع | نرمافزار آزاد و متنباز |
انتشار آزمایشی | 6.6 (۱۷ اکتبر ۲۰۱۹[±] | )
مخزن | |
مدیر بسته | پورتها و بستههای اوپنبیاسدی |
گونه هسته | یکپارچه |
فضای کاربری | بیاسدی |
پروانه | پروانههای بیاسدی، پروانه آیاسسی اجازهنامههای سفارشیشده دیگر |
وبگاه رسمی |
اوپنبیاسدی (به انگلیسی: OpenBSD) یک سیستمعامل شبه یونیکس است که از بیاسدی یونیکس مشتق شدهاست. بیاسدی یونیکس خود از مشتقات یونیکس بود که در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی توسعه مییافت. تئو درات پروژهٔ اوپنبیاسدی را در پایان سال ۱۹۹۵ از پروژهٔ نتبیاسدی منشعب کرد. سیستمعامل اوپنبیاسدی تا اندازهٔ زیادی سازگارپذیر است و بر روی نزدیک به ۲۰ گونه سکوی سختافزاری گوناگون اجرا میشود. افزون بر خودِ سیستمعامل، پروژهٔ اوپنبیاسدی نرمافزارهای سازگارپذیر زیاد دیگری را هم ساخته است که به گستردگی در سیستمعاملهای دیگر بکار برده میشوند. پروژهٔ اوپنبیاسدی بیشتر برای پافشاری توسعهدهندگانش بر روی متنبازبودن کدهای منبع این سیستمعامل، داشتن مستندات باکیفیت، نپذیرفتن هر پروانهٔ نرمافزاری، تمرکز بر روی امنیت و درستی کدهای منبع آن شناخته میشود. تئو درات این پروژه را از خانهٔ خود در کلگری کانادا هماهنگی و سرپرستی میکند. نشان و نماد شانس این سیستمعامل، یک بادکنکماهی است.
توسعهدهندگان اوپنبیاسدی پیوسته کدهای منبع آن را برای پیدا کردن مشکلات امنیتی و باگهای نرمافزاری، بازبینی میکنند. پروژهٔ اوپنبیاسدی سیاستهای سختگیرانهای برای پروانههای نرمافزاری بهکاررفته در اوپنبیاسدی دارد. این سیاست در گذشته، باعث شد کدهایی که پروانهٔ دلخواه توسعهدهندگان آن را نداشتهاست را یا از اوپنبیاسدی بزدایند، یا اینکه آنها را با کدهایی با یک پروانهٔ مورد تایید جایگزین کنند.
همانند دیگر سیستمعاملهای خانوادهٔ بیاسدی، هسته سیستمعامل اوپنبیاسدی، به همراه همهٔ برنامههای جانبی و سطح کاربر (مانند پوسته، cat و ps)، همگی با هم در یک مخزن کد منبع، نگهداری و توسعه داده میشوند. همچنین، اوپنبیاسدی میتواند پروندههای باینری دیگر سیستمعاملها همچون لینوکس را با یک لایه سازگاری اجرا کند.
توسعه و توزیع[ویرایش]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/OpenBSD_hackers_at_c2k%2B%2B_at_MIT.jpg/220px-OpenBSD_hackers_at_c2k%2B%2B_at_MIT.jpg)
این سیستمعامل که نخستین نسخهٔ آن در سال ۱۹۹۶ منتشر شدهاست را توسعهدهندگانی داوطلب از سرتاسر جهان توسعه میدهند. هر کسی که توانمندیهای لازم را داشته باشد، میتواند در توسعهٔ اوپنبیاسدی همکاری کند. به کسانی که همکاری دنبالهدار و برجستهای داشته باشند، دسترسی کامیت و انجام تغییر در کدهای منبع داده میشود. تئو درات هم هماهنگکنندهٔ پروژه است و دربارهٔ اینکه سیستم باید چگونه کار کند، چه چیزی باید در سیستم گنجانده شود یا چه کسی باید به مخزن کد منبع دسترسی داشته باشد، سخن آخر را میزند.[۱]
همانند دیگر سیستمعاملهای خانوادهٔ بیاسدی، همهٔ بخشهای سیستمعامل اوپنبیاسدی، در یک درخت کدهای منبع نگهداری میشوند.[۲] ولی این درخت کد منبع، خود شاخههای گوناگونی با نامهای -current، -stable و -release دارد. شاخهٔ -current برای تغییرات تازه و آزمایشنشدهای است که برای نخستینبار عرضه میشوند. برای همین، این شاخه از پایداری برخوردار نیست و تنها توسعهدهندگان و آزمایشکنندگان آن را بکار میبرند. هر چند روز یکبار، نسخهای از اوپنبیاسدی که بر پایهٔ کدهای این شاخه است، عرضه میشود که به این نسخهها، تصویر لحظهای یا اسنپشات میگویند. هر شش ماه یکبار هم کدهای این شاخه در یک شاخهٔ تازه به نام -release گنجانده میشود که این شاخه از پایداری کامل برخوردار است و کاربران نهایی میتوانند آن را بکار بَرَند. شاخهٔ دیگری به نام -stable هم هست که در اصل همان شاخهٔ -release است؛ ولی اشتباهها و مشکلات امنیتی برجستهای که پس از انتشار شاخهٔ -release پیدا شدهاند، در -stable زدوده شدهاند. هر چند که این شاخه هم تنها یک شاخهٔ «رو به پیشرفت» است، اما پایدار و قابل اطمینان است و بهرهمندی از آن خطر کمی برای کاربر نهایی دارد.[۳]
در هر سال، دو نسخه از اوپنبیاسدی در نخستین روز از ماههای مه و نوامبر پخش میشود.[پ ۱] درست پس از انتشار یک نسخه، توسعهٔ نسخهٔ پسین هم در شاخهٔ -current آغاز میشود. چهار ماه نخست، برای توسعه و افزودن قابلیتهای تازه است و دو ماه پایانی، برای بازبینی کدها، پاکسازی و پایدارکردن سیستم است. نزدیک به ده هفته پیش از انتشار، توسعهدهندگان دست از افزودن قابلیتهای تازه میکشند و دگرگونیهای انجامشده را موبهمو بررسی میکنند. پس از پایان این دوره، درخت کدهای منبع، برای چندی فریز[و ۱] میشود و سپس دیسکهای نصب اوپنبیاسدی ساخته و آزمایش میشوند. پس از عرضه شدن آن نسخه، درخت کدهای منبع دوباره از حالت فریز درمیآید و توسعهدهندگان دوباره میتوانند دگرگونیهای دلخواه خود را در آن انجام دهند.[۴]
کدهای منبع اوپنبیاسدی از کیفیت بالایی برخوردارند و هیچ چیزی در نصب پیشفرض نیمهکاره و ناآزموده پیادهسازی نشدهاست. توسعهدهندگان اوپنبیاسدی کدهای انحصاری را در درخت کد منبع اوپنبیاسدی نمیگنجانند. همچنین از آنجایی که تولیدکنندگان سختافزار معمولاً از منتشر کردن مستندات سختافزارهای خود رویگردانی میکنند، گروه توسعهدهندگان اوپنبیاسدی معمولاً خود دست به کار شده و در برخی موارد، گردانندههای دستگاهها را خود به روش مهندسی معکوس مینویسند.[۵][۶] آنها بهویژه به گونهٔ فعالانهای در برابر لکههای دودویی مبارزه میکنند و اوپنبیاسدی به نداشتن اینگونه گردانندههای انحصاری سرشناس شدهاست. توسعهدهندگان اوپنبیاسدی بر این باور هستند که لکههای دودودیی امنیت سیستم را خدشهدار میکنند، چرا که هیچکس نمیداند آنها چکار میکنند؛ در حالی که با بالاترین سطح دسترسی هم اجرا میشوند. همچنین این گونه گردانندهها، کاربر را به فروشندگان وابسته میکنند و افزون بر آن، لکههای دودویی را نمیتوان سازگرد کرد و همچنین شاید آنها را نتوان بر روی سختافزارهای نو اجرا کرد[۷] همچنین توسعهدهندگان اوپنبیاسدی گرایشی هم به بستن پیماننامه عدم افشا با فروشندگان سختافزارها ندارند و توسعهدهندگان لینوکس (و اخیراً فریبیاسدی) را بابت امضاء کردن اینگونه پیماننامهها نکوهش میکنند. درات، بر این باور است که بستن اینگونه پیماننامهها، بزرگترین چالشی است که هستهٔ سیستمعاملهای متنباز امروزه با آن روبروست. توسعهدهندگان اوپنبیاسدی، تولیدکنندگان قطعات سختافزاری را تشویق به منتشرکردن مستندات برای سختافزارهای خود میکنند و آنها بهویژه از شرکتهای آسیایی بازخوردهای خوبی دراینباره دریافت کردهاند.[۵]
اوپنبیاسدی نزدیک به ۸۰ توسعهدهنده دارد. توسعهدهندگان اوپنبیاسدی هر چند گاهبهگاه از سرتاسر جهان گردهم میآیند و رویدادی به نام هکاتون را برگزاری میکنند و در آن به کدنویسی و پیادهسازی اندیشههای خود میپردازند. درات دربارهٔ چرایی برگزاری این رویداد بیان داشتهاست که گرد آمدن توسعهدهندگان در کنار هم، به پیشرفت کارها شتاب میبخشد. هزینهٔ این گردهماییها بیشتر از دیسکهایی فراهم میشود که پروژه به فروش میرساند. چند بار هم برخی از شرکتهای تجاری، هزینهٔ هکاتونها را پرداخت کردهاند.[۵]
توزیع و فروش[ویرایش]
به دو روش میتوان اوپن بیاسدی را دریافت کرد. اوپنبیاسدی را میتوان به رایگان از وبگاه رسمی آن دریافت کرد؛ کدهای منبع اوپنبیاسدی را هم میتوان از یک مخزن سیویاس همگانی دریافت کرد.[۸] نسخهٔ باینری و از پیش کامپایلشدهٔ اوپنبیاسدی و همچنین تصاویر لحظهای از نسخههای «رو به پیشرفت»[پ ۲] را هم میتوان به کمک سرویسدهندههای افتیپی، اچتیتیپی، rsync و AFS دریافت کرد.[۹] افزون بر آن، دیسکهای نوری از پیش بستهبندیشده را هم میتوان به گونهٔ آنلاین و با هزینهٔ اندکی فراهم کرد که این بستهها افزون بر خود سیستمعامل اوپنبیاسدی، ترانهٔ آن نسخه را هم در خود دارند. درآمد بدستآمده از فروش این بستهها بودجهٔ اصلی پروژه را فراهم میکند.[۱۰][۱۱]
تاریخچه، جامعه و بودجه[ویرایش]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4f/Theo_de_raadt.jpg)
در دسامبر سال ۱۹۹۴، تئو درات که خود از بنیانگذاران و توسعهدهندگان برجستهٔ نتبیاسدی بود و در تیم هسته،[و ۲] این پروژه هم عضویت داشت، درخواست کنارهگیری میکند. چرایی انجام این کار بهدرستی دانسته نیست، اما کسانی اینگونه گمانهزنی کردهاند که درگیریهای شخصی در پروژهٔ نتبیاسدی و در لیست پستی این سیستمعامل، او را به انجام این کار واداشتهاست.[۱۲] در اکتبر سال ۱۹۹۵، درات، پروژهٔ اوپنبیاسدی را بنیان نهاد، اوپنبیاسدی پروژهای بود که از نسخهٔ ۱٫۰ نتبیاسدی منشعب میشد. نخستین انتشار رسمی اوپنبیاسدی، نسخهٔ ۱٫۲ در ژوئیهٔ سال ۱۹۹۶ (میلادی) انجام شد و در اکتبر همان سال هم نسخهٔ ۲٫۰ منتشر شد.[۱۳]
هنگامی که پروژهٔ اوپنبیاسدی بنیان نهاده شد، تئو درات اینگونه میخواست که کدهای منبع آن به آسانی و در هر زمانی در دسترس هرکسی باشد. او برای رسیدن به این آرمان، با کمک Chuck Cranor، یک سرویسدهندهٔ CVS همگانی برپا کرد. این کار در نوع خود برای نخستین بار بود که در جهان توسعهٔ نرمافزار رخ میداد. در آن زمان، رسم بر این بود که تنها شمار اندکی از توسعهدهندگان به کدهای منبع یک پروژه دسترسی داشته باشند. Cranor و درات بر این باور بودند که این روش برخلاف فلسفهٔ متنباز است و برای مشارکتکنندگان در پروژه دردسرآفرین است. این کار درات مایهای برای کاربران شد ا «نقش فعالتری» داشته باشند و پایهای شد برای سیاستهای پروژه در دردسترسگذاشن کدهای منبع به گونهٔ همگانی و آزادانه.[۱۴]
در ۲۵ ژوئیه سال ۲۰۰۷، یکی از توسعهدهندگان اوپنبیاسدی به نام باب بک[و ۳] بنیان نهاده شدن بنیاد اوپنبیاسدی را به آگاهی همگان رساند.[۱۵] این بنیاد، برای پشتیبانی از پروژهٔ اوپنبیاسدی و دیگر پروژههای وابسته به آن همچون OpenBGPD، OpenSSH، OpenNTPD و OpenCVS بنیان نهاده شده و کار آن ساماندهی به کمکهای مالی با ارقام بالا، تجهیزات، اسناد، مستندات و منابعی است که در اختیار پروژههای نامبرده گذاشته میشود.[۱۶]
در سپتامبر سال ۲۰۰۵، گروه نوپای BSDCG، پژوهشی برای برشمردن درصد کاربران سیستمعاملهای خانوادهٔ بیاسدی انجام داد که در آن مشخص شد ۳۲٬۸ درصد از کاربران بیاسدی (۱۴۲۰ نفر از ۴۳۳۰ نفر شرکتکننده) از اوپنبیاسدی بهره میبرند. بدین گونه، اوپنبیاسدی پس از فریبیاسدی که ۷۷ درصد کاربران را دارد و پیش از نتبیاسدی که ۱۶٬۳ درصد کاربران را دارد، در جایگاه دوم در بین سیستمعاملهای بیاسدی میایستد.[۱۷]
بودجه[ویرایش]
بودجهٔ اصلی پروژه، از فروش دیسکها و تیشرتهایی بدست میآید که پروژه آنها را به فروش میرساند. همچنین کمکهای مالی که کاربران و شرکتها به پروژه میدهند هم درآمد دیگری برای پروژه است.[۱۰] هرچند که پروژهٔ اوپنبیاسدی تاکنون محصولات زیادی ساخته که به گستردگی در دیگر پروژههای متنباز و همچنین در شرکتهای تجاری بکار برده میشوند، اما تنها بخش بسیار اندکی از بودجهٔ اوپنبیاسدی از سوی این شرکتها میآید.[۱۸][۱۹]
پیرامون سال ۲۰۰۰، پروژهٔ اوپنبیاسدی نزدیک به دو سال از پشتیبانی مالی دارپا برخوردار شد. بر پایهٔ گفتهٔ درات، در این دوره، حدود ۳۰٬۰۰۰ دلار سختافزار خریداری شد، به پنج نفر دستمزد پرداخت شد تا تماموقت بر روی پروژه کار کنند و همچنین هزینهٔ سه هکاتون هم پرداخت شد.[۵][۱۹] با این همه، هنگامی که در آوریل ۲۰۰۳، تئو درات در مصاحبهای[۲۰] ناخرسندی خود از نبرد آمریکا در عراق را بیان داشت، دارپا این بودجه چند میلیون دلاری را لغو کرد.[۲۱][۲۲]
تئو درات در یک مصاحبه نگرانی خود از بابت بودجه را چنین بیان داشتهاست: «من فکر میکنم که کمکها در درجهٔ نخست باید از سوی شرکتهای تجاری، در درجهٔ دوم از سوی اشخاص حقوقی و در درجهٔ سوم از سوی کاربران عادی باشد. اما این روند سراسر وارونه است، به گونهای که افراد عادی با نرخ ۱۵ به ۱ دلار بیشتر کمک میکنند، سپاس بسیار کاربران عادی!»[۱۹]
در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۴، باب بک از بنیاد اوپنبیاسدی، در لیست پستی اوپنبیاسدی بیان داشت که پروژه اوپنبیاسدی نیاز به کمکهای مالی برای پرداخت هزینهٔ برق و انرژی سرورهای خود دارد و اگر این هزینه برآورده نشود، شاید پروژهٔ اوپنبیاسدی تعطیل شود.
پروژه اوپنبیاسدی سالانه ۲۰٬۰۰۰ دلار آمریکا صرف هزینهٔ برق و انرژی سرورهای خود میکند که این خود برای شمار زیاد سکوها و معماریهایی است که اوپنبیاسدی از آنها پشتیبانی میکند.
پروژه اندکی بعد ۲۰٬۰۰۰ دلار آمریکا از میرسی پاپسکو، خالق رومانیایی MPEx Bitcoin stock exchange دریافت کرد. این مبلغ پروژه را توانا میسازد تا بتواند هزینهٔ برق سال ۲۰۱۳ خود را پرداخت کند. در کنار دیگر کمکهایی که از جاهای دیگر رسیدهاست، بنیاد اوپنبیاسدی هماکنون رویهمرفته نزدیک به ۱۰۰٬۰۰۰ دلار آمریکا گردآوری کردهاست. این پروژه هنوز هم تلاش در جمعآوری کمکهای بیشتر دارد و هدف آن گردآوردن مبلغ ۱۵۰٬۰۰۰ دلار برای سال ۲۰۱۴ است که برای برگزاری هکاتونها و دیگر هزینههای مرتبط با توسعه کافی است.[۲۳]
یک بار دیگر هم پروژه در سال ۲۰۰۶ با مشکلات مالی روبرو شد که کمکهایی از سوی نهادهایی همچون بنیاد موزیلا و GoDaddy.com دریافت کرد.[۲۴][۲۵][۲۶]
ویژگیها[ویرایش]
- مستندات
پروژهٔ اوپنبیاسدی به داشتن مستندات باکیفیت شناخته میشود. با اینکه همهٔ سیستمعاملهای خانواده بیاسدی از مستندات خوب و با کیفیتی برخوردار هستند، مستندات اوپنبیاسدی نسبت به دیگر سیستمعاملهای خانوادهٔ بیاسدی هم از کیفیت بالاتری برخوردار است.[۲۷][۲۸][۲۹]
- نرمافزارهای جانبی
دو روش برای نصب نرمافزارها در اوپنبیاسدی وجود دارد:
- پورتهای اوپنبیاسدی
- بستههای باینری آماده و از پیش کامپایلشده
در روش نخست، نرمافزارها از روی کد منبع کامپایل شده و سپس نصب میشوند. این کار شاید زمان زیادی به درازا بکشد، به جای آن، کاربر میتواند برنامهها را بر پایهٔ نیازهای شخصی و ویژهٔ خود پیکربندی و سفارشیسازی کند. از سوی دیگر، بستههای باینری که از پیش کامپایل شدهاند، بیدرنگ نصب میشوند، با این همه، نمیتوان آنها را سفارشی کرد.[۳۰]
میزکارهای گرافیکی همچون گنوم و KDE، زبانهای برنامهنویسی مانند پایتون و PHP، مرورگرهای وب همچون کرومیوم و فایرفاکس، مجموعه اداری لیبرهآفیس، کامپایلر LLVM، ویرایشگرهای متن همانند ایمکس و ویم، سرورهای شبکه مانند مایاسکیوال، پستفیکس و پستگرسکیوال و همچنین بسیاری برنامه دیگر بخشی از برنامههایی هستند که در پورتهای اوپنبیاسدی یافت میشوند. پورتهای اوپنبیاسدی رویهمرفته نزدیک به ۷٬۸۰۰ نرمافزار را دربرمیگیرد.[۳۱]
- لایهٔ سازگاری با سیستمعاملهای دیگر
همانند دیگر سیستمعاملهای خانوادی بیاسدی، اوپنبیاسدی هم یک لایه سازگاری دارد که به کمک آن میتواند پروندههای باینری برخی از سیستمعاملهای بیگانه همچون لینوکس، فریبیاسدی، بیاسدی/اواس، SVR4 و SCO/ISC را اجرا کند.[۳۰]
- سکوهای سختافزاری
جدول زیر سکوهایی را نشان میدهد که اوپنبیاسدی از آنها پشتیبانی میکند، یا در یک دوره زمانی در گذشته از آنها پشتیبانی میکردهاست. پشتیبانی رسمی به این معنی است که دیسکهای نصب اوپنبیاسدی برای این معماریها در دسترس است، همچنین میتوان بدون کمکگرفتن از یک معماری دیگر، اوپنبیاسدی را بر روی این معماریها کامپایل کرد. همچنین بیشتر ابزارهای پایهای سیستم برای این معماریها هم در دسترس است. برخی از سکوها هم به شکل رسمی پشتیبانی نمیشوند، اما تلاش بر این است که آنها هم پورت شوند. بر پایهٔ گفته پروژه اوپنبیاسدی، ممکن است با گذشت زمان برخی سکوها دیگر پشتیبانی نشوند.[۳۲]
ردیف | نام | توضیح | رسمی | ردیف | نام | توضیح | رسمی |
---|---|---|---|---|---|---|---|
۱ | alpha | سیستمهای مبتنی بر دیجیتال آلفا | آری | ۱۶ | sgi | ایستگاههای کاری مبتنی بر SGI MIPS | آری |
۲ | amd64 | سیستمهای مبتنی بر AMD64 | آری | ۱۷ | socppc | ماشینهای مبتنی بر Freescale PowerPC SoC | آری |
۳ | armish | وسایل مبتنی بر آرم | آری | ۱۸ | sparc | سیستمهای مبتنی بر اسپارک | آری |
۴ | armv7 | وسایل مبتنی بر آرم ۷ | آری | ۱۹ | sparc64 | سیستمهای مبتنی بر UltraSPARC و SPARC64 | آری |
۵ | aviion | سیستمهای دیتا ژنرال AViiON مبتنی بر Motorola 881x0 | آری | ۲۰ | vax | سیستمهای مبتنی بر معماری وکس | آری |
۶ | hp300 | ایستگاههای کاری HP 9000 سری 300 و 400 | آری | ۲۱ | zaurus | رایانههای جیبی Sharp Zaurus C3x00 | آری |
۷ | hppa | سیستمهای PA-RISC | آری | ۲۲ | hppa64 | سیستمهای ۶۴-بیتی PA-RISC | ناقص |
۸ | i386 | معماری i386 | آری | ۲۳ | solbourne | سیستمهای شبه اسپارک Solbourne | ناقص |
۹ | landisk | سیستمهای لندیسک IO-DATA مبتنی بر پردازنده SH4 | آری | ۲۴ | amiga | سیستمهای آمیگا و DraCo با MMU | متوقفشده |
۱۰ | loongson | سیستمهای مبتنی بر Loongson 2E و 2F | آری | ۲۵ | arc | سیستمهای ARC سازگار با MIPS R4k و R5k | متوقفشده |
۱۱ | luna88k | ایستگاههای کاری Omron LUNA-88K و LUNA-88K2 | آری | ۲۶ | cats | برد StrongARM 110 | متوقفشده |
۱۲ | macppc | ماشینهای مبتنی بر PowerPC اپل از iMac به بعد | آری | ۲۷ | mac68k | اپل مکینتاش مبتنی بر Motorola 680x0 | متوقفشده |
۱۳ | mvme68k | سیستمهای VME مبتنی بر Motorola 680x0 | آری | ۲۸ | palm | رایانههای جیبی مبتنی بر Palm/PXA | متوقفشده |
۱۴ | mvme88k | سیستمهای VME مبتنی بر Motorola 881x0 | آری | ۲۹ | pegasos | ماشینهای Pegasos | متوقفشده |
۱۵ | octeon | سیستمهای MIPS64 مبتنی بر Cavium Octeon | آری | ۳۰ | pmax | سیستمهای مبتنی بر دیجیتال میپس | متوقفشده |
- | - | - | - | ۳۱ | sun3 | سیستمهای کلاس sun3 شرکت سان | متوقفشده |
امنیت[ویرایش]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Stackgap.png/400px-Stackgap.png)
یکی از آرمانها و اولویتهای اصلی پروژه اوپنبیاسدی، امنیت این سیستمعامل است و این پروژه تاکنون چندین فناوری گوناگون در رابطه با امنیت سیستمعامل ارائه کردهاست که در دیگر سیستمعاملها هم به کار گرفته شدهاند. کدهای منبع اوپنبیاسدی، پیوسته بازنگری میشوند. یکی از سیاستهای پروژهٔ اوپنبیاسدی در رابطه با امنیت سیستم، این است که مشکلات و باگهای امنیتی را به آگاهی کاربران برسانند و آنها را از کاربران پوشیده نگه ندارند، کاری که بسیاری از شرکتها، حتی برخی از پروژههای نرمافزار آزاد، از انجام آن سر باز میزنند. «ایمن بهطور پیشفرض»[و ۴] یکی از شعارهای پروژهٔ اوپنبیاسدی است. این سخن به این معنی است که در اوپنبیاسدی، همهٔ سرویسها به گونهٔ پیشفرض خاموش و غیرفعال هستند تا اینکه کاربر به خواست خود آنها را راهاندازی کند. هرچند که شاید این کار کاربر را ناچار کند که تنظیمات بیشتری را نسبت به دیگر سیستمعاملهای شبه یونیکس انجام دهد؛ اما به جای آن، زمان کمتری برای انجام تنظیمات امنیتی هزینه خواهد کرد.[۳۰][۳۳]
اوپنبیاسدی نخست دیوار آتشی آیپیفیلتر که دارن رید[و ۵] نوشته بود را بکار میبرد. در مه ۲۰۰۱، دارن رید، پروانهٔ دیوار آتش آیپیفیلتر را تغییر داد و بند «[...] آری، این [حرف] به معنی آن است که آثار اشتقاقی یا تغییریافته، بدون کسب رضایت پیشین نویسندهٔ [نرمافزار]، مجاز نیستند.» را به آن افزود. افزودن این بند باعث شد برنامه آیپیفیلتر دیگر یک نرمافزار آزاد نباشد.[۳۴] پیامدی که داشت این بود که در ۲۹ می، آیپیفیلتر از درخت کد منبع اوپنبیاسدی زدوده شد. با کنارگذاشتن آیپیفیلتر، پروژه اوپنبیاسدی چندی بدون یک دیوار آتش ماند.[۳۵] آنها دنبال جایگزینکردن آیپیفیلتر بودند تا اینکه دانیل هارتمیر[و ۶] یک دیوار آتش نو به نام پیاف نوشت و در درخت کدهای منبع اوپنبیاسدی گنجانده شد.[۱۱]
در بخشهای گوناگون اوپنبیاسدی، تدابیر امنیتی اندیشیده شدهاست. دو تابع تازه به نامهای strlcat و strlcpy، جایگزین توابع strncat و strncpy در کتابخانه استاندارد سی شدهاند.[۳۶]
اوپنبیاسدی یک سازوکار حفاظت از حافظه به نام W^X دارد. به کمک این سازوکار، هر صفحه در فضای آدرس یک فرایند، یا خواندنی است یا نوشتنی، اما نمیتواند همزمان هم خواندنی و هم نوشتنی باشد؛ به این گونه که اگر برنامه بتواند بر روی صفحهای عمل نوشتن اطلاعات را انجام دهد، به صورت همزمان قادر به اجرا کردن اطلاعات موجود در همان صفحه نخواهد بود. بهطور مشابه، اگر برنامه بتواند اطلاعات یک صفحه را اجرا کند، در همان حالت اجازه ندارد که اطلاعات را در آن بنویسد. نام این قابلیت از عملگر بولی XOR آمدهاست. این توانایی از بروز برخی حملات سرریز بافر پیشگیری میکند.[۳۷][۳۸]
در اوپنبیاسدی، یک فضای خالی (گپ[و ۷]) با اندازهٔ تصادفی در بالای پشتهٔ برنامه گذاشته میشود تا انجام حملات تخریب پشته سختتر شود. همچنین یک مقدار تصادفی به نام مقدار قناری[و ۸][پ ۳] در بین قابهای[و ۹] پشته گذاشته میشود. پیش از اینکه تابع برگردد،[پ ۴] این مقدار قناری بررسی میشود. اگر تغییر نکرده بود، سرریز رخ نداده است، وگرنه، سرریز رخ داده است.[۲۷][۳۸] این قابلیت در کامپایلر جیسیسی گنجانده شدهاست. مقدار قناری، که در هر بار فراخوانی شدن تابع به صورت تصادفی گزینش میشود، میتواند ۲۳۲ حالت گوناگون داشته باشد که احتمال اینکه مهاجم بتواند آن را حدس بزند بسیار بعید است.[۳۹]
فراخوان سیستمی mmap به گونهای پیادهسازیشده که بسته به نیاز برنامهنویس، میتواند حافظه را از جایی تصادفی به برنامه اختصاص دهد. بدین گونه، برنامه در هر بار اجرا، یک فضای آدرس متفاوت و تصادفی خواهد داشت. همچنین تابع malloc در کتابخانه استاندارد سی هم هنگامی که میزان فضای درخواستی برنامهنویس، از اندازه یک صفحه بیشتر باشد، از فراخوان سیستمی mmap برای واگذاری حافظه به برنامهها استفاده میکند؛ بنابراین قابلیت تصادفیسازی که در mmap در دسترس بود، در malloc هم بکار گرفته میشود.[۳۸]
از آنجایی که پایگاه پروژه اوپنبیاسدی در کانادا است، قوانین و محدودیتهای وابسته به صادرات نرمافزار از ایالات متحده آمریکا در مورد آن صدق نمیکند.[پ ۵] این ویژگی میگذارد تا اوپنبیاسدی بتواند به همراه یک چارچوب رمزنگاری توکار پخش شود. رمزنگاری در بیشتر بخشهای سیستم بکار گرفته شدهاست. برای نمونه، فضای swap[پ ۶] در اوپنبیاسدی به بخشهای کوچکتری بخش میشود و هر بخش هم با کلید ویژهٔ خود رمزنگاری میشود. تولیدکنندههای اعداد شبه تصادفی هم در اوپنبیاسدی گنجانده شدهاند تا این اطمینان بدست آید که اعداد تصادفی را نمیتوان بر پایهٔ وضعیتی کنونی سیستم، پیشبینی کرد.[۴۰]
در بخشهای گوناگون اوپنبیاسدی، از روش تصادفیسازی بهره گرفته شده تا رفتار برنامهها پیشبینینشدنی شود و احتمال آسیبپذیری آنها کاهش یابد. برای نمونه، در اوپنبیاسدی، شناسه فرایندها به گونهٔ تصادفی ساخته شده و به فرایندها داده میشود، تابع bind از شماره پورتهای تصادفی بکار میبرد، پروندهها با آینودهای تصادفی ساخته میشوند، دیتاگرامهای آیپی شناسههای تصادفی دارند و موارد دیگر.[۴۱]
برای کمتر کردن خطرات برآمده از آسیبپذیریهای امنیتی و همچنین کاهش خطرات برآمده از پیکربندی اشتباه نرمافزارها، که شاید بگذارند یک مهاجم بتواند دسترسی خود به سیستم را بالا ببرد، برخی از برنامهها با روش جداسازی امتیازی و بازپسدهی امتیازی نوشته شدهاند یا اینکه در یک محیط chroot اجرا میشوند. جداسازی امنیتی شگردی است که بدست توسعهدهندگان اوپنبیاسدی و متأثر از اصل حداقل بودن اختیارات آفریده شدهاست. در این شگرد، یک برنامه به چندین بخش بخشبندی میشود که یکی از این بخشها، به انجام دادن کارهایی میپردازد که نیازمند دسترسی بالا هستند و دیگر بخشهای برنامه، بدون داشتن هر گونه امتیازی، اجرا میشوند.[۴۲] بازپسدهی امتیازی هم شگردی همگون است؛ در این شگرد، یک برنامه نخست با دسترسی بالا اجرا میشود؛ سپس نخست به انجام دادن کارهایی که نیازمند دسترسی بالا هستند میپردازد و پس از پایان آنها، دسترسیهای خود را به سیستم پس میدهد و با دسترسی پایینتر به اجرای خود ادامه میدهد.[۴۳] شگرد chroot شگرد است که در آن یک برنامه به بخش خاصی از سیستم فایل محدود میشود و از دستیابی به منابعی که در بیرون از آن محدوده قرار دارند، بازداشته میشود. وبسرور آپاچی که به گونهٔ پیشفرض در اوپنبیاسدی گنجانده شده، از این شگرد بهره میبرد.[۴۴]
- اوپناساساچ
برنامهٔ اوپناساساچ یک جایگزین آزاد و ایمن برای telnet، rlogin و ftp است که برخلاف این برنامهها، همهٔ اطلاعات را[پ ۷] به صورت ایمن و رمزنگاریشده بر روی شبکه میفرستد تا این اطمینان بدست آید که اطلاعات در بین راه، بدست بدخواهان و مهاجمین نخواهد افتاد. این برنامه یکی از زیرپروژههای اوپنبیاسدی است و امروزه به گونهٔ گستردهای در دیگر سیستمهای شبه یونیکس بکار گرفته میشود.[۴۵]
شعار[ویرایش]
در وبگاه رسمی اوپنبیاسدی، شعاری در مورد رکورد امنیتی اوپنبیاسدی دربارهٔ ایمنبودن این سیستم به گونهٔ پیشفرض، به نمایش گذاشته شدهاست. تا تاریخ ژوئن ۲۰۰۲، این شعار «پنج سال بدون حتی یک حفرهٔ امنیتی راه دور در نصب پیشفرض!»[و ۱۰] بود. در آن سال یک حفرهٔ امنیتی در اوپناساساچ پیدا شد که یک مهاجم را توانا میساخت تا از راه دور بتواند در اوپنبیاسدی — و هر سیستم دیگری که در آن زمان از اوپناساساچ بهره میبرد — رخنه کرده و دسترسی ریشه را بدست آورد. این شکاف امنیتی زود برطرف شد.[۴۶][۴۷] سپس این شعار به «تنها یک شکاف امنیتی راه دور در نصب پیشفرض، در مدت زمانی نزدیک به شش سال!»[و ۱۱] تغییر کرد. در سال ۲۰۰۷، یک آسیبپذیری امنیتی راه دور وابسته به شبکه در اوپنبیاسدی پیدا شد که آن هم بیدرنگ درست شد.[۴۸][۴۹][۵۰] به دنبال پیداشدن این آسیبپذیری، شعار به «تنها دو حفره امنیتی راه دور در نصب پیشفرض در طول یک مدت زمان طولانی!»[و ۱۲] تغییر کرد که تا به امروز پابرجا است.
این شعار نقد شدهاست؛ چرا که در نصب پیشفرض اوپنبیاسدی، شمار کمی سرویس در حال اجرا و مشغول بهکار وجود دارد. برخی از منتقدین ادعا میکنند که شعار باید به «بدون برنامه کاربردی مشغول به کار در نصب پیشفرض» تغییر کند. چرا که بیشتر کاربران، سرویسهای بیشتری را پس از نصب اجرا خواهند کرد و برنامههای کاربردی بیشتری را نصب خواهند کرد.[۵۱]
اجازهنامه[ویرایش]
اوپنبیاسدی با پروانههای نرمافزاری گوناگونی عرضه میشود و رویهمرفته تلاش میکند تا دنبالهرو سیاستهای حق تکثیر بیاسدی یونیکس باشد. امروزه، بیشتر پروژههای متنباز، پروانههایی را بکار میبرند که کاربران را ناچار میکند پس از انجام هرگونه دگرگونی در نرمافزار، آن دگرگونیها را دوباره برای پروژه هم بفرستند. پروژهٔ اوپنبیاسدی یک پروانهٔ دارد که چنین بندی را ندارد.[۵۲] از دیگر پروانههایی که اوپنبیاسدی با آنها منتشر میشود، میتوان به اجازهنامه بیاسدی و اجازهنامه آیاسسی اشاره کرد. پروانه آیاسسی، پروانهای است که کدهای تازه با آن منتشر میشوند و بکاربردن آن به دیگر پروانهها ارج دارد. همچنین کدهایی که پروژههای دیگر نوشتهاند، اگر با سیاستهای حق تکثیر پروژه سازگار باشند، میتوانند به درخت کدهای منبع اوپنبیاسدی هم راه یابند. پروژهٔ اوپنبیاسدی، پروانه جیپیال — که دیگر پروژههای متنباز به گستردگی آن را بکار میبرند — را نامناسب میداند، چرا که بر پایهٔ گفتهٔ آنها، این پروانه محدودیتهایی دارد که برای استفاده از نرمافزار به صورت تجاری غیرقابل پذیرش هستند. در نتیجهٔ این سیاست، کدهایی که با اجازهنامهٔ جیپیال (و رویهمرفته دیگر اجازهنامههای کپیلفت) هستند، در هستهٔ سیستم و همچنین در سایر «نهادهای فعال»[و ۱۳] سیستم بکار برده نمیشوند و تنها در بخشهای اختیاری یا «نهادهای غیرفعال» سیستم (همانند ابزارهای توسعه نرمافزار)، بکار برده میشوند. برای نمونه، کامپایلر جیسیسی و دیگر ابزارهای توسعه پروژهٔ گنو که جزء بخشهای غیرفعال شمرده میشوند، در اوپنبیاسدی گنجانده شدهاند.[۵۳]
در سال ۲۰۰۱، به دنبال نگرانیهایی که به دنبال تغییر پروانه دیوار آتش ipfilter به راه افتاده بود، توسعهدهندگان اوپنبیاسدی به گونهای هدفمند آغاز به بازبینی پروانهٔ همه کدهای منبع اوپنبیاسدی کردند. در این بازبینی سراسری، کدهای زیادی پیدا شد که پروانه آنها پذیرفتنی، یا سراسر بدون هرگونه پروانهٔ نرمافزاری بودند، یا اینکه یک پروانه سربسته و چندپهلو داشتند. پروژهٔ اوپنبیاسدی با دارندگان حق تکثیر این کدها تماس گرفتند و از آنها درخواست کردند تا کدها را با یک پروانه دلپسندتر از دید آنها پخش کنند. به دنبال این کار، با موافقت دارندگان حق تکثیر کدها، پروانه برخی از کدها تغییر کرد، تا اوپنبیاسدی بتواند آنها را بکار بَرَد. برخی از کدها هم از درخت اوپنبیاسدی زدوده شدند.[۵۴] از میان کدهایی که زدوده شدند، همهٔ نرمافزارهایی بودند که دنیل برنشتاین آنها را نوشته بود. برنشتاین در آن هنگام این گونه خواسته بود که همهٔ نسخههای تغییریافته از برنامههای او باید پیش از پخش دوباره، به تأیید او برسند.[۵۵] زدودن این کدها تنشی بین توسعهدهندگان اوپنبیاسدی و برنشتاین برانگیخت. برنشتاین بر این باور بود که زدودن کدهای او بیجا بودهاست. او اینگونه بیان داشت که مرورگر وب نتاسکیپ یک پروانهٔ سختگیرانهتر دارد و توسعهدهندگان اوپنبیاسدی را متهم به ریاکاری کرد که کدهای نتاسکیپ را دست نزدند، اما کدهای او را زدودند.[۵۶] موضع پروژهٔ اوپنبیاسدی در این مورد اینگونه بود که هرچند نتاسکیپ یک نرمافزار متنباز نیست، شرایط مجوز آن بگونهای است که برآورده کردن آنها آسانتر است.[۵۷] آنها مدعی شدند که اینکه قرار باشد برنشتاین همه کدها را تأیید کند نیازمند انجام کارهای نابایستهٔ زیادی خواهد بود و بهتر از همه این است که این کدها زدوده شوند.[۵۷]
نام و نشان[ویرایش]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Openbsd37withjwm.png/220px-Openbsd37withjwm.png)
نام اوپنبیاسدی اشاره به این نکته دارد که کدهای منبع اوپنبیاسدی را میتوان به آسانی از اینترنت (یا به روشهای دیگر) دریافت کرد. همچنین این نام اشاره بهشمار زیاد سکوهای سختافزاری دارد که این سیستمعامل از آنها پشتیبانی میکند.[۵۸]
پروژه اوپنبیاسدی نخست غول بیاسدی را به عنوان نشان خود بکار میبرد. در نسخهای از این نشان که پروژهٔ اوپنبیاسدی بکار میبرد، یک هاله در بالای سر این غول دیده میشد. این نشان را اریک گرین[و ۱۴] کشیده بود. درات از گرین خواسته بود که نشان را برای نسخههای ۲٬۳ و ۲٬۴ اوپنبیاسدی بکشد. ابتدا قرار بود که یک غول کامل (بدن و سر) در نشان کشیده شود، اما کار بر روی نشان به درازا کشید و گرین تنها توانست بخش سر را برای نسخهٔ ۲٬۳ بکشد. اما برای نسخهٔ ۲٬۴، هم بخش دُم و هم بخش نیزه را کشید.[۵۹]
در نسخهٔ ۲٬۵، یک نشان نو به نام غول پاسبان[و ۱۵] معرفی شد که تای سماکا[و ۱۶] آن را کشیده بود.[۶۰][۶۱]
با این همه، برای اینکه نماد شانس فریبیاسدی مانند نماد شانس اوپنبیاسدی که پروژهٔ فریبیاسدی بسیار هم در بهکارگیری آن کامیاب شده بود، پروژه اوپنبیاسدی بر آن شد تا نشانی تازه برگزیند. این نشان تازه، پافی[و ۱۷] نام گرفت که یک بادکنکماهی است. اندیشهٔ پشت این نشان، از الگوریتم bcrypt آمدهاست، که خود گونهای از الگوریتم بلوفیش (بادکنکماهی) است و دو تن از توسعهدهندگان اوپنبیاسدی به نامهای نیلز پرووس[و ۱۸] و دیوید مازیرس[و ۱۹] آن را آفریدهاند.[۶۲]
از نسخهٔ ۳٬۰ به این سو، یک ترانه به همراه هر نسخه عرضه میشود. موضوع این ترانهها، معمولاً رویدادهایی است که در هنگام توسعهٔ آن نسخه برای توسعهدهندگان اوپنبیاسدی رخ داده است که عمدتاً مشکلاتی است که شرکتها برای توسعهدهندگان اوپنبیاسدی پدید آوردهاند یا در مورد رفتارهای «ریاکارانهای» است که شماری از پروژههای متنباز انجام میدهند. همچنین گهگاهی، زمینه و مضمون ترانهها، از فیلمها و آهنگهای سرشناسی گرفته میشود که توسعهدهندگان، جایگاه کنونی خود را همانند آنها میپندارند.[۶۳] برای نمونه ترانهٔ نسخهٔ ۳٬۸، هکرهای RAID گمشده[و ۲۰] نقیضهای از سری ایندیانا جونز است، یا ترانهٔ جادوگر شهر اواس[و ۲۱] که نقضیهای به جادوگر شهر از است. ترانهها را میتوان به دو گونه OGG و MP3 به رایگان از وبگاه رسمی اوپنبیاسدی دریافت کرد. همچنین همراه با هر ترانه، مضمون ترانه، متن اشعار[و ۲۲] آن ترانه و همچنین پوستر ترانه نیز ارائه میشود. گاهی، تای سماکا و گروه موسیقی پلید تونگد دویلز در آماده کردن این ترانهها همکاری میکنند.[۶۲][۶۴]
ادعای وجود در پشتی[ویرایش]
در تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۱۰، گریگوری پری،[و ۲۳] از توسعهدهندگان پیشین اوپنبیاسدی، ایمیلی برای تئو درات فرستاد که در آن ادعا شده بود سازمان افبیآی نزدیک به ده سال پیش،[پ ۸] به چندی از توسعهدهندگان پیشین اوپنبیاسدی و شرکت NetSec (شرکتی که آنها در آن کار میکردند) مبلغی پول به عنوان رشوه پرداخت کرده تا یک در پشتی را در پشته رمزنگاری اوپنبیاسدی جاسازی کنند.[۶۵] او در این ایمیل بیان داشت که پیماننامهٔ عدم افشای او با افبیآی مدتی پیش به پایان رسیده و برای همین بر آن شده تا این داستان را برای همگان آشکار کند. او همچنین افزوده بود که برای همین بوده که کارکنان افبیآی تا دیرگاه، دیگران را سفارش به استفاده از اوپنبیاسدی میکردند. پری، همچنین نام دو تن از توسعهدهندگان — که به ادعای او در این رخداد دست داشتند — را هم در ایمیل خود نوشته بود. با این همه، آن دو تن، گذاشتن در پشتی در سیستمعامل اوپنبیاسدی را رد کردند.[۶۶] درات سه روز پس از دریافت این ایمیل، در تاریخ ۱۴ دسامبر، آن را به یکی از لیستهای پستی اوپنبیاسدی فرستاد و پیشنهاد بازبینی کدهای پشته IPSec را داد.[۶۷][۶۸] درات از همهٔ توسعهدهندگان اوپنبیاسدی خواست که هر کدام جداگانه به بررسی کردن کدهای پشته IPSec بپردازند. چند هفته پس از آن، چند باگ در پشتهٔ IPSec اوپنبیاسدی پیدا و زدوده شد که البته ناخواسته پدید آمده بودند، اما هیچ گواهی مبنی بر بودن یک در پشتی در پشته IPSec پیدا نشد.[۶۹] تئو درات در اینباره بیان داشت که: «من باور دارم NetSec شاید برپایه ادعاها، پیماننامهای برای نوشتن در پشتی داشتهاست. اگر آنها در پشتی نوشته باشند، فکر نمیکنم که آن [در پشتی] را در درخت کد منبع ما کارگذاشته باشند. آنها شاید این در پشتی را در محصولات خودشان [که مبتنی بر اوپنبیاسدی هستند] کار گذاشتهاند».[۷۰]
موارد استفاده[ویرایش]
اوپنبیاسدی در برخی از ادارات و سازمانهای دولتی شماری از کشورها همچون استرالیا، شیلی، کلمبیا و مکزیک و همچنین برخی از سازمانهای پژوهشی و تجاری بکار گرفته میشود. مواردی که میتوان اوپنبیاسدی را به کار گرفت عبارتند از:[۷۱]
- رایانههای رومیزی
میزکارهای گرافیکی، مجموعههای اداری، مرورگرهای وب و دیگر برنامههایی که یک کاربر عادی به آنها نیاز دارد، برای اوپنبیاسدی هم در دسترس هستند. اوپنبیاسدی از گونههای پرشمار ابزارهای توسعه، سرورهای شبکه و دیگر قابلیتهایی که بکار برنامهنویسان و توسعهدهندگان وب میخورند، پشتیبانی میکند. اوپنبیاسدی از برنامههای پکت اسنیفر، برنامههای کاوش و بازبینی ترافیک شبکه، و دیگر برنامههایی که شاید یک مدیر شبکه به آنها نیاز داشته باشند، پشتیبانی میکند. اوپنبیاسدی یک نسخهٔ ویژه از سیستم پنجرهبندی اکس برای خود دارد که زینوکارا نام دارد و در نصب پیشفرض اوپنبیاسدی هم گنجانده شدهاست.[۷۲] با این همه، برای اینکه در نصب پیشفرض اوپنبیاسدی برنامههای کاربردی کمی وجود دارد، اوپنبیاسدی بیدرنگ آمادهٔ بهکارگیری بر روی یک رایانه رومیزی نیست و در سنجش با سیستمعاملهای دیگر همچون برخی از توزیعهای لینوکس، نیازمند تلاشهای بیشتری است تا برای یک میزکار آماده شود.[۲۸]
- سرویسدهندهها
اوپنبیاسدی را میتوان همچون یک کارساز وب، سرویسدهنده رایانامه، بانک اطلاعاتی یا هر گونه سرویسدهنده دیگری پیکربندی کرده و بکار برد.
- مدیریت شبکه
از اوپنبیاسدی میتوان برای یک دیوار آتش، پل و شکلدهنده ترافیک بهره برد. اوپنبیاسدی را میتوان برای راهاندازی کردن یک سامانه کشف نفوذ، پراکسی سرور و همچنین برای نظارت و سرپرستی کردن بر روی ترافیک شبکه، بکار برد.
استفاده توسط سازمانهای دولتی و تجاری[ویرایش]
برخی از سازمانهای دولتی و شرکتهای تجاری که اوپنبیاسدی را برای اهداف گوناگون خود بکار میبرند:[۷۳]
- کمیسیون حقوق بشر استرالیا
- وزارت امور همگانی دولت شیلی
- مؤسسه مناطق فرهنگی و گردشگری کلمبیا
- مجمع انتخاباتی ایالت سونورا
- TronicGuard GmbH - یک شرکت میزبانی وب آلمانی
- .vantronix - تولیدکننده دستگاههای فایروال که مبتنی بر اوپنبیاسدی هستند.
- Core Force - یک نرمافزار امنیتی برای مایکروسافت ویندوز است که مبتنی بر اوپنبیاسدی است.
مشتقات[ویرایش]
از جمله سیستمعاملهای سرشناسی که از اوپنبیاسدی مشتق شدهاند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- MirOS BSD
- Anonym.OS (متوقفشده)
- AdJ (برای کاربران اسپانیاییزبان)
- ekkoBSD (متوقفشده)
- MicroBSD (متوقفشده)
همینطور سیستمعامل pfSense که یکی از مشتقات فریبیاسدی است، از فایروال پیاف که توسط پروژه اوپنبیاسدی توسعه داده شده، استفاده میکند.
نرمافزارهای گرفته شده از دیگر پروژهها[ویرایش]
- X.org، سیستم پنجرهای اکس، به همراه تعدادی وصله.
- جیسیسی نسخههای ۴٫۲، ۳٫۳ یا ۲٫۹۵ (بسته به سکوی سختافزاری مورد استفاده).
- پرل، به همراه تعدادی وصله و بهینهسازی که توسط توسعهدهندگان پروژه اوپنبیاسدی انجام شدهاست.
- nginx، یک وبسرور، به همراه تعدادی وصله
- اسکیوال لایت، به همراه تعدادی وصله و بهینهسازی
- sendmail، یک سرویسدهنده پست الکترونیک به همراه libmilter.
- BIND، یک سرویسدهنده نام دامنه همراه با تعدادی وصله. پروژه اوپنبیاسدی بهینهسازیهای زیادی را از نظر امنیتی و همینطور در مد chroot انجام داده.
- NSD، یک دیاناس سرور
- sudo، که به کاربران معمولی اجازه میدهد تا بتوانند دستورها را به عنوان کاربر ریشه اجرا کنند.
- ncurses، کتابخانهای که برای طراحی کردن رابطهایی کاربری مبتنی بر منو استفاده میشود.
- binutils به همراه تعدادی وصله.
- گنو دیباگر همراه با تعدادی وصله.
- less نسخه ۴۴۴ همراه با تعدادی وصله.
- AWK، یک زبان برنامهنویسی که عمدتاً برای پردازش متون استفاده میشود.
- LibreSSL - مشتقشده از OpenSSL
تغییرات بین نسخهها[ویرایش]
ایجاز: | نگارش قدیمی | نگارش قدیمیتر، هنوز پشتیبانی میشود | نگارش جاری | انتشار آتی |
---|
نسخه | تاریخ انتشار (میلادی) | تغییرات عمده |
---|---|---|
1.1 | ۱۸ اکتبر ۱۹۹۵ | |
2.0 | ۱ اکتبر ۱۹۹۶ |
|
2.3 | ۱۹ مه ۱۹۹۸ |
|
2.4 | ۱ دسامبر ۱۹۹۸ |
|
2.5 | ۱۹ مه ۱۹۹۹ | |
2.6 | ۱ دسامبر ۱۹۹۹ |
|
2.7 | ۱۵ ژوئن ۲۰۰۰ |
|
2.9 | ۱ ژوئن ۲۰۰۱ |
|
3.0 | ۱ دسامبر ۲۰۰۱ |
|
3.2 | ۱ نوامبر ۲۰۰۲ |
|
3.3 | ۱ مه ۲۰۰۳ |
|
3.4 | ۱ نوامبر ۲۰۰۳ |
|
3.5 | ۱ مه ۲۰۰۴ |
|
3.6 | ۱ نوامبر ۲۰۰۴ | |
3.7 | ۱۹ مه ۲۰۰۵ |
|
4.0 | ۱ نوامبر ۲۰۰۶ |
|
4.6 | ۱۸ اکتبر ۲۰۰۹ | |
5.2 | ۱ نوامبر ۲۰۱۲ |
|
5.5 | ۱ مه ۲۰۱۴ |
|
جستارهای وابسته[ویرایش]
یادداشتها[ویرایش]
- ↑ هر شش ماه یک بار
- ↑ همانند شاخه -current
- ↑ این نام در اصل از تکنیک رایجی که کارگران معدن در گذشتهاستفاده میکردند گرفته شدهاست. بدین صورت که برای اطمینان از نبودن گازهای سمی در معدن، در حین کار کردن یک قناری را در معدن رها میکردند، اگر قناری آوازخواندن خود را متوقف میکرد یا میمرد، متوجه میشدند که گازهای سمی در معدن وجود دارد و باید به سرعت از معدن خارج شوند، در غیر این صورت معدن ایمن بود.
- ↑ اجرای آن به اتمام برسد
- ↑ بر اساس قانونی در ایالات متحده آمریکا، نمیتوان نرمافزارهای مربوط به رمزنگاری را از این کشور به کشورهای دیگر صادر کرد.
- ↑ در سیستمعاملهای شبه یونیکس، فضای swap فضایی در دیسک سخت است که در مواقعی که سیستم دچار کمبود حافظه (RAM) میشود، برخی از فرایندها به آنجا مبادله میشوند تا فضا برای فرایندهای جدیدتر مهیا شود.
- ↑ از جمله نام کاربری و کلمه عبور را
- ↑ حوالی سال ۲۰۰۰
واژهنامه[ویرایش]
- ↑ freeze
- ↑ The NetBSD Core Group
- ↑ Bob Beck
- ↑ Secure by default
- ↑ Darren Reed
- ↑ Daniel Hartmeier
- ↑ gap
- ↑ Canary value
- ↑ frame
- ↑ Five years without a remote hole in the default install!
- ↑ One remote hole in the default install, in nearly 6 years!
- ↑ Only two remote holes in the default install, in a heck of a long time!
- ↑ runtime
- ↑ Erick Green
- ↑ Cop daemon
- ↑ Ty Semaka
- ↑ Puffy
- ↑ Niels Provos
- ↑ David Mazieres
- ↑ Hackers of the Lost RAID
- ↑ The Wizard of OS
- ↑ Lyrics
- ↑ Gregory Perry
منابع[ویرایش]
- ↑ Lucas, 25-27.
- ↑ Chisnall, David (January 20, 2006). "BSD: The Other Free UNIX Family" (به انگلیسی). InformIT. Archived from the original on 15 December 2013. Retrieved 15 December 2013.
- ↑ Lucas, 372-374.
- ↑ johan (11 September 2008). "How OpenBSD is made" (به انگلیسی). OpenBSD Journal. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Tzanidakis, Manolis (28 March 2006). "Interview: Theo de Raadt of OpenBSD" (به انگلیسی). KernelTrap. Archived from the original on 15 August 2007. Retrieved 18 January 2014.
- ↑ Matzan, Jem (1 November 2006). "OpenBSD 4.0 review" (به انگلیسی). softwareinreview.com. Archived from the original on 7 September 2008. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Biancuzzi, Federico (27 April 2006). "OpenBSD 3.9: Blob-Busters Interviewed" (به انگلیسی). ONLamp. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ "Anonymous CVS" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ "Getting the OpenBSD distribution" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ "Ordering OpenBSD products" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 19 December 2011. Retrieved 14 March 2014.
The proceeds from sale of these products is the primary funding of the OpenBSD project.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Storey, Robert (7 July 2004). "OpenBSD - For Your Eyes Only" (به انگلیسی). Distrowatch. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 17 January 2014.
- ↑ Glass, Adam (23 December 1994). "Theo De Raadt" (in en). netbsd-users mailing list. Archived from the original on 14 March 2014. http://www.webcitation.org/6O4tgAFmz. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ de Raadt, Theo (18 October 1996). "The OpenBSD 2.0 release" (in en). openbsd-announce mailing list. Archived from the original on 15 March 2014. http://www.webcitation.org/6O5tzEFs3. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Cranor، Chuck D.؛ de Raadt، Theo (۱۱ ژوئن ۱۹۹۹). «Opening the Source Repository with Anonymous CVS» (PDF). USENIX. دریافتشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۱.
- ↑ Beck, Bob (25 July 2007). "Announcing: The OpenBSD Foundation" (in en). openbsd-misc mailing list. Archived from the original on 14 March 2014. http://www.webcitation.org/6O4tm3Yi1. Retrieved 18 January 2014.
- ↑ samzenpus (26 July 2007). "OpenBSD Foundation Announced" (به انگلیسی). Slashdot. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
[...] a Canadian not-for-profit corporation intended to support OpenBSD and related projects, including OpenSSH, OpenBGPD, OpenNTPD, and OpenCVS. The announcement explains, "the OpenBSD Foundation will initially concentrate on facilitating larger donations of equipment, funds, documentation and resources.
- ↑ "2005 BSD Usage Survey Report" (PDF) (به انگلیسی). The BSD Certification Group. 31 October 2005. Archived from the original (PDF) on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Matzan, Jem (28 March 2006). "Linux supporters fiddle while OpenSSH burns" (به انگلیسی). The Jem Report. Archived from the original on 15 July 2006.
- ↑ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ Andrews، Jeremy (۲ مه ۲۰۰۶). «Interview: Theo de Raadt». KernelTrap. Jeremy Andrews. بایگانیشده از اصلی در ۳ ژوئن ۲۰۰۶. دریافتشده در ۱۲ مه ۲۰۱۵.
- ↑ Akin, David (6 April 2003). "U.S. military helps fund Calgary hacker" (به انگلیسی). The Globe and Mail. Archived from the original on 4 January 2012. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Gross, Grant (18 April 2003). "DARPA pulls funding for OpenBSD, leader says" (به انگلیسی). Computernews. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 28 January 2014.
- ↑ Brockmeier, Joe (23 April 2003). "DARPA Cancels OpenBSD Funding" (به انگلیسی). LWN.net. Archived from the original on 15 March 2014. Retrieved 18 January 2014.
- ↑ Bright, Peter (January 21, 2014). "OpenBSD rescued from unpowered oblivion by $20K bitcoin donation" (به انگلیسی). Ars Technica. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved January 21, 2014.
- ↑ ScuttleMonkey (21 March 2006). "OpenBSD Project in Financial Danger" (به انگلیسی). Slashdot. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
- ↑ ScuttleMonkey (4 April 2006). "Mozilla Foundation Donates $10K to OpenSSH" (به انگلیسی). Slashdot. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
- ↑ "GoDaddy.com Donates $10K to Open Source Development Project" (به انگلیسی). The Hosting News. Archived from the original on 11 November 2006. Retrieved 27 January 2006.
- ↑ ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ Chisnall, David (20 January 2006). "BSD: The Other Free UNIX Family" (به انگلیسی). InformIT. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 18 January 2014.
- ↑ ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ Smith, Jesse (18 November 2013). "OpenBSD 5.4: Puffy on the Desktop" (به انگلیسی). Distrowatch. Archived from the original on 30 April 2014. Retrieved 4 April 2014.
- ↑ Lucas, 28.
- ↑ ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ۳۰٫۲ Matzan, Jem (5 November 2007). "Using OpenBSD 4.2" (به انگلیسی). softwareinreview.com. Archived from the original on 10 November 2007. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ "OpenBSD 5.4" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 30 April 2014. Retrieved 4 April 2014.
- ↑ "Supported platforms" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 18 January 2014.
- ↑ "Security" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
Secure by Default
- ↑ "LWN.net weekly edition" (به انگلیسی). LWN.net. 24 May 2001. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
Yes, this means that derivitive or modified works are not permitted without the author's prior consent.
- ↑ de Raadt, Theo (29 May 2001). "ipf (more)" (به انگلیسی). LWN.net. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
Remove ipf. [...] oh well. for now, no packet filter.
- ↑ Miller, Todd; de Raadt, Theo (June 6–11, 1999). "strlcpy and strlcat - consistent, safe, string copy and concatenation" (به انگلیسی). USENIX. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
{{cite web}}
: نگهداری یادکرد:فرمت پارامتر تاریخ (link) - ↑ Korff, Hope and Potter, 68.
- ↑ ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ de Raadt, Theo (2013). "Security Mitigation Techniques: An update after 10 years" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 1 February 2014. Retrieved 20 January 2014.
- ↑ Korff, Hope and Potter, 69.
- ↑ McIntire, Tim (8 August 2006). "Take a closer look at OpenBSD" (به انگلیسی). IBM. Archived from the original on 27 January 2007. Retrieved 21 January 2014.
- ↑ de Raadt, Theo; Hallqvist, Niklas; Grabowski, Artur; Keromytis, Angelos D.; Provos, Niels (26 April 1999). "Randomness Used Inside the Kernel" (به انگلیسی). USENIX. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 1 February 2014.
- ↑ Provos, Niels; Friedl, Markus; Honeyman, Peter (27 August 2003). "Preventing Privilege Escalation" (به انگلیسی). USENIX. Archived from the original on 30 April 2014. Retrieved 30 April 2014.
- ↑ "OpenBSD 3.3" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 30 April 2014. Retrieved 30 April 2014.
- ↑ "Tell me about this chroot(2) Apache?" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 30 April 2014. Retrieved 30 April 2014.
- ↑ "OpenSSH" (به انگلیسی). The OpenSSH Project. Archived from the original on 15 March 2014. Retrieved 21 January 2014.
- ↑ "OpenSSH Remote Challenge Vulnerability" (به انگلیسی). Internet Security Systems. 26 June 2002. Archived from the original on 8 September 2012. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ "OpenSSH "Challenge-Response" authentication buffer overflow" (به انگلیسی). Internet Security Systems. June 26, 2002. Archived from the original on 6 January 2012. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ "Second OpenBSD remote hole in more than a decade!" (به انگلیسی). Calyptix Security. 13 March 2007. Archived from the original on 1 February 2014. Retrieved 27 January 2014.
- ↑ samzenpus (15 March 2007). "Remote Exploit Discovered for OpenBSD" (به انگلیسی). Slashdot. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 27 January 2014.
Well, make that two, because Core Security has found a remotely exploitable buffer overflow in the OpenBSD kernel. Upgrade your firewalls as soon as possible."
- ↑ "OpenBSD's IPv6 mbufs remote kernel buffer overflow" (به انگلیسی). Core Security Technologies. 13 March 2007. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Brindle, Joshua (30 March 2008). "Secure doesn't mean anything". Security Blog (به انگلیسی). Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Lucas, 28-29.
- ↑ "OpenBSD Copyright Policy" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. 1 March 2012. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 17 January 2014.
- ↑ Gasperson, Tina (6 June 2001). "OpenBSD and ipfilter still fighting over license disagreement" (به انگلیسی). Linux.com. Archived from the original on 26 June 2008. Retrieved 5 March 2014.
- ↑ de Raadt, Theo (24 August 2001). "Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?". openbsd-misc mailing list. Archived from the original on ۱۹ آوریل ۲۰۱۶. https://web.archive.org/web/20160419110701/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2544.html. Retrieved ۱۲ مه ۲۰۱۵.
- ↑ Bernstein, DJ (27 August 2001). "Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?". openbsd-misc mailing list. Archived from the original on ۴ فوریه ۲۰۱۲. https://web.archive.org/web/20120204203539/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2812.html. Retrieved ۱۲ مه ۲۰۱۵.
- ↑ ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ Espie, Marc (28 August 2001). "Re: Why were all DJB's ports removed? No more qmail?". openbsd-misc mailing list. Archived from the original on ۱۹ آوریل ۲۰۱۶. https://web.archive.org/web/20160419080907/http://archives.neohapsis.com/archives/openbsd/2001-08/2864.html. Retrieved ۱۲ مه ۲۰۱۵.
- ↑ Grimes, Roger (29 December 2006). "New year's resolution No. 1: Get OpenBSD" (به انگلیسی). InfoWorld. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Kirk McKusick, Marshall. "OpenBSD" (به انگلیسی). mckusick.com. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ de Raadt, Theo (19 May 1999). "OpenBSD 2.5 Release Announcement" (in en). openbsd-announce mailing list. Archived from the original on 14 March 2014. http://www.webcitation.org/6O4v6pPuG. Retrieved 28 January 2014. "OpenBSD 2.5 introduces the new Cop daemon image done by cartoonist Ty Semeka."
- ↑ "OpenBSD 2.5 Release" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 28 January 2014.
- ↑ ۶۲٫۰ ۶۲٫۱ Silva, Chris. "Interview with Theo deRaadt" (به انگلیسی). Daemon News. Archived from the original on 6 June 2008. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Matzan، Jem (۱ دسامبر ۲۰۰۶). «OpenBSD 4.0 review». Software In Review. بایگانیشده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۲۰. دریافتشده در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۱.
Each OpenBSD release has a graphical theme and a song that goes with it. The theme reflects a major concern that the OpenBSD programmers are addressing or bringing to light.
- ↑ "OpenBSD release song lyrics" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ de raadt, Theo (14 December 2010). "Allegations regarding OpenBSD IPSEC" (in en). openbsd-tech mailing list. Archived from the original on 14 March 2014. http://www.webcitation.org/6O4uPny78. Retrieved 17 January 2014.
- ↑ Varghese, Sam (16 December 2010). "OpenBSD backdoor claims denied" (به انگلیسی). ITWire. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 22 January 2014.
- ↑ de Raadt, Theo (14 December 2010). "Allegations regarding OpenBSD IPSEC" (in en). openbsd-tech mailing list. Archived from the original on 14 March 2014. http://www.webcitation.org/6O4tizl9u. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Holwerda, Thom (14 December 2010). "FBI Added Secret Backdoors to OpenBSD IPSEC" (به انگلیسی). OSNews. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Ryan, Paul (23 December 2010). "OpenBSD code audit uncovers bugs, but no evidence of backdoor". Ars Technica (به انگلیسی). Condé Nast Digital. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 14 March 2014.
- ↑ Schwartz, Mathew J. (22 December 2010). "OpenBSD Founder Believes FBI Built IPsec Backdoor" (به انگلیسی). InformationWeek. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 22 January 2014.
I believe that NetSec was probably contracted to write backdoors as alleged. If those were written, I don't believe they made it into our tree. They might have been deployed as their own product.
- ↑ Lucas, 30-31.
- ↑ "Xenocara" (به انگلیسی). Xenocara.Org. Archived from the original on 14 March 2014. Retrieved 21 January 2014.
- ↑ "Users" (به انگلیسی). The OpenBSD Project. Archived from the original on 26 March 2014. Retrieved 8 April 2014.
منابع مکتوب[ویرایش]
- Lucas, Michael W. (2003). Absolute OpenBSD: Unix for the Practical Paranoid (به انگلیسی) (1st ed.). No Starch Press.
- Korff, Yanek; Hope, Paco; Potter, Bruce (2004). Mastering FreeBSD and OpenBSD Security (به انگلیسی). O'Reilly Media.
برای مطالعه بیشتر[ویرایش]
- Lucas, Michael (2013). Absolute OpenBSD (به انگلیسی) (2nd ed.). No Starch Press.
- Artymiak, Jacek. The OpenBSD Command-Line Companion (به انگلیسی) (1st ed.).
- Artymiak, Jacek (2003). Building Firewalls with OpenBSD and PF: Second Edition (به انگلیسی). Jacek Artymiak. p. 340.
- Palmer, Brandon; Nazario, Jose (2004). Secure Architectures with OpenBSD (به انگلیسی). Addison-Wesley Professional. p. 520.
- Reed, Jeremy C. (2006). The OpenBSD PF Packet Filter Book: PF for NetBSD, FreeBSD, DragonFly and OpenBSD (به انگلیسی). Reed Media Services. p. 193.
- Sonnenreich, Wes; Yates, Tom (2000). Building Linux and OpenBSD Firewalls (به انگلیسی). Wiley. p. 384.
- Matzan, Jem (2007). The OpenBSD 4.0 Crash Course (به انگلیسی). O'Reilly Media.
- N.M. Hansteen, Peter (2010). The Book of PF A No-Nonsense Guide to the OpenBSD Firewall, 2nd edition (به انگلیسی). No Starch Press. p. 216.
- Lucas, Michael (2012). SSH Mastery: OpenSSH, PuTTY, Tunnels and Keys (به انگلیسی). CreateSpace Independent Publishing Platform. p. 150.
- Lucas, Michael (2013). Sudo Mastery: User Access Control for Real People (به انگلیسی). CreateSpace Independent Publishing Platform. p. 144.
- Lucas, Michael (2013). DNSSEC Mastery: Securing the Domain Name System with BIND (به انگلیسی). CreateSpace Independent Publishing Platform. p. 130.
پیوند به بیرون[ویرایش]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
- دریافت اوپنبیاسدی (انگلیسی)
- لیستهای پستی (انگلیسی)
- اوپنبیاسدی ژورنال (انگلیسی)
- بنیاد اوپنبیاسدی (انگلیسی)
- پورتهای اوپنبیاسدی (انگلیسی)
- مرور آنلاین کدهای منبع اوپنبیاسدی (انگلیسی)
- کانال آیآرسی اوپنبیاسدی (انگلیسی)
- دانشنامه بیاسدی
- اوپنبیاسدی
- امنیت سیستمعامل
- سکوهای رایانش
- سیستمعاملهای آرم
- سیستمعاملهای ایکس۸۶–۶۴
- سیستمعاملهای توکار
- سیستمعاملهای شبه یونیکس سبکوزن
- نرمافزارهای آزاد نوشتهشده با سی
- نرمافزارهای رمزنگاری
- نرمافزارهای ۱۹۹۶ (میلادی)
- نرمافزارهای منشعبشده
- نرمافزارهایی که از پروانه بیاسدی استفاده میکنند
- بنیادهای پروژههای نرمافزار آزاد
- سازمانهای ناسودبر در آلبرتا